Οι θεωρες

Αποτελε γενικ και διαχρονικ αναγνριση τι οι φιλοσοφικς, οι πολιτικς, οι κοι­νωνικς, οι καλλιτεχνικς, οι επιστημονικς και λλες κατακτσεις των αρχαων Ελ­λνων εναι κορυφαες και μχρι σμερα τουλχιστον αξεπραστες. Δικαιολογημνα συνεπς δημιουργθηκε το ερτημα:

Γιατ μνο στην Ελλδα και γιατ μνο ττε στην Ελλδα αναπτχθηκε νας τ­τοιος πολιτισμς;

Ποια εναι τα ατια δημιουργας αυτο του ανεπανληπτου πολιτισμο στο συγκε­κριμνο τπο και χρνο;

Στο ελογο αυτ ερτημα χουν δοθε διφορες απαντσεις, χουν αναπτυχθε διφορες θεωρες.

Η λξη θεωρα εναι ελληνικ και σημανει «θερηση, θαση, κοταγμα. Θερηση της συνειδητοποιημνης αλθειας και ομορφις»[i]. Συνεπς ο ρος θεωρα δεν ση­μανει την παρουσαση της αντικειμενικς αληθεας αλλ την παρουσαση της υπο­κειμενικς αλθειας του θεωροντος. Η αντικειμενικ αλθεια, αποδεικνεται μνον απ την πρξη και το περαμα.

Μετ απ’ αυτ τη διευκρνιση ας αναφερθομε εν συντομα στις πιο γνωστς θεω­ρες που υπρχουν για το υπψη θμα.

1. Η θεωρα του προπρχοντος πολιτισμο

Κατ τη θεωρα αυτ ο ελληνικς πολιτισμς αποτελε συνχεια ενς λλου αρχαιο­τρου πολιτισμο που εναι θαμμνος στον πυθμνα του Αιγαου Ο κλασσικς πολι­τισμς της Ελλδας αποτελε μια φση της εξελικτικς πορεας αυτο του πολιτι­σμο μσα στο χρνο και στο χρο.

Η ποψη αυτ ενισχθηκε σημαντικ απ τα αρχαιολογικ ευρματα στο Ακρωτρι της Θρας.

Απ τα ευρματα αυτ προκπτει τι χαρακτηριστικ του Ελληνικο πολιτισμο των ιστορικν χρνων υπρχουν και στα ευρματα του Ακρωτηρου της Θρας που ανκουν σε παλαιτερη των ιστορικν χρνων εποχ. Η διαπστωση αυτ προφανς αποτελε τεκμριο συνχειας των δυο πολιτισμν.

Γνωρζω μια προσπθεια τεκμηρωσης αυτς της ποψης που χει γνει απ τον Γλλο Μηχανικ Pierre Lhermitte, ο οποος απδειξε τι η ναυπηγικ τεχνολογα της Ελλδας των ιστορικν χρνων εναι ιδα με τη ναυπηγικ τεχνολογα που απεικο­νζεται στα ευρματα του Ακρωτηρου.

Ενσχυση της θεωρας αυτς αποτελε επσης η ποψη του καθηγητο Σεισμολογας του Πανεπιστημου Αθηνν γγελου Γαλανπουλου, σμφωνα με την οποα η μυ­θικ Ατλαντδα υπρξε στην περιοχ του Αιγαου και εξαφανστηκε απ τη μεγλη κρηξη του ηφαιστεου της Θρας. Νετερες απψεις τοποθετον την Ατλαντδα στην περιοχ της Ντιο-Ανατολικς Μεσογεου και συνεπς η περιοχ του Αιγαου δναται να θεωρηθε τι ττε ταν μια περιφερειακ περιοχ της Ατλαντδος.

Στη θεωρα αυτ -που εναι και λογικ και συμβατ με ιστορικ στοιχεα και αρχαι­ολογικ ευρματα -προφανς δεν εντοπζονται τα αρχικ ατια που προκλεσαν αυτν τον πολιτισμ, αλλ απλς γνεται μετθεση αυτο του εντοπισμο σε κ­ποιο λλο χρνο και τπο.

2. Η θεωρα των βλτιστων κλιματολογικν συνθηκν

Το κλμα της Ελλδας αξιολογομενο με τα βασικ μετεωρολογικ χαρακτηριστικ της ηλιοφνειας, της θερμοκρασας, της υγρασας και της κυκλοφορας του αρα και των θαλσσιων υδτων, εναι  - στω ταν - να απ τα καλλτερα κλματα του κσμου.

να κλμα με ττοια χαρακτηριστικ αποτελε παργοντα ψυχικς ευεξας, πνευμα­τικς διαγειας και δραστηριτητας. Ακμη αποτελε παργοντα εκολης συν­θροισης πολλν ανθρπων σε ανοικτος φυσικος χρους και συνεπς παργο­ντα επικοινωνας των ανθρπων κτω απ ριστες φυσικς συνθκες

Κποιοι ειδμονες υποστηρζουν τι η σημαντικτερη διαφορ μεταξ του αρχαι­οελληνικο και του ευρωπακο πολιτισμο εναι τι ο μεν πρτος αναπτχθηκε σε ανοιχτος χρους της φσης και του φωτς, ο δε δετερος σε κλειστος ανθρω­πογενες χρους. Υποστηρζουν δηλαδ τι η απλτητα, η καθαρτητα και η σφαι­ρικτητα του αρχαιοελληνικο πνεματος οφελεται στον καθαρ αρα, στο πλετο φως του λιου και στην ευχριστη θερμοκρασα, των ανοικτν χρων της Ελλ­δας.

Και η θεωρα αυτ αποτελε μια λογικ απντηση στο σχετικ ερτημα, μως η ισχς της κλονζεται απ το γεγονς τι χρες με τις διες  - περπου διες - κλιμα­τολογικς συνθκες υπρχουν σε πολλ λλα μρη της γης που μως δεν ανα­πτχθηκαν πολιτισμο παρμοιοι με τον Ελληνικ.

3. Η θεωρα της εξωγινης παρουσας

Κατ τη θεωρα αυτ, ο αρχαιοελληνικς πολιτισμς δημιουργθηκε απ εξωγινα ντα που κποτε ρθαν και ζησαν στο χρο της Ελλδας. Η ποψη αυτ επιχει­ρεται να τεκμηριωθε αφενς στα πολ υψηλ χαρακτηριστικ του πολιτισμο αυ­το και αφετρου στα στοιχεα της ελληνικς μυθολογας

Πιο συγκεκριμνα υποστηρζεται τι: Η δημιουργα ενς τσο μεγλου πολιτισμο εκολα εξηγεται αν αποδοθε σε ντα με μεγαλτερη νοημοσνη και υψηλτερο πολιτισμ απ τη νοημοσνη και τον πολιτισμ των ανθρπων, αν δηλαδ αποδο­θε σε εξωγινα ντα. Αυτ η ποψη επιχειρεται να ενισχυθε περαιτρω απ πολ­λ και διφορα στοιχεα της ελληνικς μυθολογας, την οποα θεωρον τι εναι η θολ ανμνηση της εξωγινης παρουσας και χι το δημιοργημα της φαντασας των αρχαων Ελλνων.

Ττοια στοιχεα εναι για παρδειγμα: Η κατοικα των θεν στην κορυφ του Ολμπου (τατιση κορυφς Ολμπου με βση εξωγινων ­ντων), οι κεραυνο του Δα (χρση πλων προηγμνης τεχνολογας π.χ. λιζερ), οι θλοι του Ηρακλους (εκτλεση μεγλων τεχνικν ργων με τη χρση μηχανν προηγμνης τεχνολογας) και πολλ λλα. Σχετικο εναι και οι ακλουθοι στχοι του Ομρου (Ιλιδα, Σ, στχ. 416-420)

«δ δε χιτν, λε δε σκπτρον παχ, β δε θραζε χωλεων·

υπ δ’ αμφπολοι ροντο νακτι χρσειαι, ζωσι νενισεν ειοικυαι.

της εν μν νος εστ μετ φρεσν, εν δ κα αυδ

κα σθνος, αθαντων δ θεν απ ργα σασιν.»

Σε ελεθερη απδοση: (Ο φαιστος),

« φρεσε (δ) τον χιτνα του, σκωσε (λε) μετ το χονδρ (παχ) ραβδ

(σκπτρο) του και προχρησε (β) προς την πρτα (θραζε) κουτσανοντας (χωλεων)⋅

ττε σπευσαν να βοηθσουν (ροντο) τον βασιλι (νακτι) δο υπηρτριες αμφπολοι)

φτιαγμνες απ χρυσφι, μοιες (ειοικυαι) με ζωντανς κοπλες.

 σ’ αυτς υπρχε μσα τους μυαλ και σκψη,

εχαν επ­σης φων (αυδ) και σθνος, εν εχαν μθει απ τους αθνατους θεος λες τις δουλεις ».[ii]

Εναι φανερ τι στους παραπνω στχους του Ομρου σαφς περιγρφεται η ­παρξη και η χρση μηχανν που σμερα ονομζουμε ρομπτ και τι οι αθνατοι Θεο εχαν τη δυναττητα να μαθανουν στα ρομπτ να «κνουν λες τις δου­λεις»· σμερα θα λγαμε να τα προγραμματζουν. Ας μη ξεχνμε επσης τι ο ­φαιστος ταν ο Θες της Τεχνολογας.

Η θεωρα αυτ παρτι χει λογικ στοιχεα, υποβαθμζεται απ το γεγονς τι η πιθαντητα να ισχει, εναι ση μικρτερη απ την πιθαντητα εξωγινης παρου­σας σε ολκληρο τον πλαντη Γη. Κτι ττοιο μως, με τα σημεριν τουλχιστον δεδομνα, θεωρεται τι χει παρ πολ μικρ πιθαντητα.

4. Η θεωρα της Δημοκρατας

Σμφωνα με τη θεωρα αυτ, που αποτελε την ταπειν ποψη μας, ο αρχαι­οελληνικς πολιτισμς οφελεται στην ανπτυξη και λειτουργα δημοκρατικν συ­στημτων σκησης της πολιτικς εξουσας. Σημαντικ στοιχεα για τη δημιουργα αυτς της ποψης αποτλεσαν τα καθολικς αποδοχς ιστορικ συμπερσματα τι:

α. Στην Ελλδα υπρχε δημοκρατα απ την εποχ που περιγρφουν τα ποιματα του Ομρου. Το στοιχεο αυτ δεχνει τι, για χιλιδες χρνια πριν απ την Α­θηνακ Δημοκρατα, συνυπρχε στον Ελληνικ χρο Πολιτισμς και Δημοκρα­τα. Εναι η Δημοκρατα που ο Φρειδερκος νγκελς[iii]  ονμασε, « Αυθρμητη Δη­μοκρατα των ηρωικν χρνων της Ελλδας».

β. Η κορφωση του αρχαιοελληνικο πολιτισμο (κλασικς πολιτισμς) και η κο­ρφωση του δημοκρατικο πολιτεματος (Αθηνακ Δημοκρατα), συνβησαν στον διο χρο ( Αττικ ) και στον διο χρνο (5^οςπ.Χ. αινας). Η χωροχρο­νικ αυτ σμπτωση της κορφωσης των δυο αξιν, οδηγε στο στρεο συμπ­ρασμα, τι μεταξ πολιτισμο και δημοκρατας υπρχει ισχυρ συσχτιση.

Η ισχυρ αυτ συσχτιση στην παροσα θεωρα χει ουσιαστικ αναχθε σε τατι­ση πολιτισμο και δημοκρατας. Μια τατιση που σε μαθηματικ φορμαλισμ εκ­φρζεται, ως σχση αιτας - αποτελσματος, απ την εξσωση:

Δημοκρατα = Πολιτισμς

Η εξσωση αυτ εναι απλυτα συμβατ τσο με την ετυμολογικ, σο και με τη λογικ -φιλοσοφικ ννοια του ρου π ο λ ι τ ι σ μ ς. Πργματι: (α) Η λξη πολιτισμς, προερχμενη απ τη σζευξη της λξης πολτης και της κα­τληξης -ισμς, δηλνει τις αρχς, τις πρακτικς και κυρως τις δυναττητες λων των πολιτν. Αν μως οι πολτες χουν ασμαντη και ψετικη πολιτικ/θεσμικ  ισχ, εναι πολ δσκολο να χουν δυναττητες για αρχς και πρακτικς. Εναι πολ δσκολο να χουν πολιτισμ. Η Φση δεν ξεγελιται με ψετικα υποκατστατα πολιτικς ισχος σαν αυτ που χουν οι πολτες των σημερινν «δημοκρατιν». ( β) Πολιτισμ στην αρχαα Ελλδα ονμαζαν και εννοοσαν το σνολο των υλι­κν και των πνευματικν επιτευγμτων μιας κοινωνας. Συνεπς ο πολιτισμς καθορζεται – πρπει να καθορζεται – απ την ιστιμη αξιολγηση τσο των υλι­κν, σο και κυρως των πνευματικν – ουμανιστικν επιτευγμτων.

Σμερα με τον ρο πολιτισμς (civilization) οι περισστεροι νθρωποι εννοον τα υλικ επιτεγματα και εκενα απ τα πνευματικ που χουν ισχυρ σχση με τα υλικ επιτεγματα. Τα λλα πνευματικ – ουμανιστικ επιτεγματα οτε θεωρονται οτε ονομζονται πολιτισμς. Ονομζονται συνθως κουλτορα (culture).  Η σχση συνεπς,  Δημοκρατα = Πολιτισμς,  ισχει μνο για την ννοια που εχαν οι ροι Δημοκρα­τα και Πολιτισμς στην αρχαα Ελλδα. Για την ννοια που χουν σμερα αυτο οι ροι - ννοια πολπλοκη, αμφσημη και δυσνητη ακμη και για τους ειδμονες - η εξσωση αυτ δεν ισχει.

Η παραπνω ποψη σε συνδυασμ με το αναμφισβτητο ιστορικ γεγονς τι η δημοκρατα γεννθηκε στη Ελλδα, εξηγε επαρκς, γιατ ττε στην Ελλ­δα αναπτχθηκε ο μεγαλτερος πολιτισμς.

μως και αυτ η θεωρα δεν απαντ στο αρχικ ερτημα αλλ μεταθ­τει την απντηση στο ερτημα: Γιατ ττε στην Ελλδα γεννθηκε η Δημο­κρατα; Γιατ η Ελλδα γινε το Λκνο της Δημοκρατας;

Απντηση στο τελευταο ερτημα θα επιχειρηθε να δοθε σε επμενο ρθρο της www.dd-democracy.gr .

Σημεωση. Το παρν εναι απσπασμα απ το βιβλο: Δημοσθνης Κυριαζς. «ΨΗΦΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, Η επδραση της σγχρονης Φυσικς και της Ψηφιακς Τεχνολογας στη Δημοκρατα».  Εκδσεις: νωση Ελλνων Φυσικν 2009.